Postępowanie grupowe w Polsce

Jednorodzajowość roszczeń członków grupy polegać musi na jednorodzajowości przedmiotu sporu rozumianego nie jako jednorodzajowość samych roszczeń lub zobowiązań w znaczeniu ogólnym, ale jako jednorodzajowość będących przedmiotem sporu stosunków prawnych.

Przenosząc te uwagi natury ogólnej na poziom konkretnych potencjalnych stanów faktycznych, należy wskazać, że za jednorodzajowe można by uznać np.:

1) roszczenia z jednego typu czynu niedozwolonego, jeżeli podstawowy stosunek prawny jest dla wszystkich jednakowy (np. odpowiedzialność za ruch przedsiębiorstwa - art. 435 KC, choćby poszczególne roszczenia materialnoprawne tych osób były zróżnicowane: odszkodowanie, zadośćuczynienie, renta itd.);

2) roszczenia z jednego typu stosunku prawnorzeczowego, np. z własności (przykładowo roszczenia właścicieli wielu nieruchomości przeciwko naruszającemu poprzez immisje - art. 144 KC, choćby ich indywidualne roszczenia ze względu na zakres naruszeń były różne);

3) roszczenia z jednego typu stosunku zobowiązaniowego, np. z rękojmi (np. roszczenia nabywców określonej rzeczy oznaczonej gatunkowo dotkniętej wadami fizycznymi, choćby ich indywidualne roszczenia były różne - odstąpienie od umowy, obniżenie ceny itd.);

4) roszczenia z jednego typu umowy, np. z umowy deweloperskiej (choćby indywidualne roszczenia nabywców były zróżnicowane - kara umowna, odszkodowanie na zasadach ogólnych, zwrot ceny itp.);

5) roszczenia z tytułu odpowiedzialności za dany produkt niebezpieczny (choćby członkowie grupy dochodzili zróżnicowanych roszczeń indywidualnych);

- tożsamość lub jednakowość podstawy faktycznej roszczeń członków grupy np. samo zdarzenie, np. zatrucie jedzeniem, niekorzystne działanie lekarstw, niezgodny z umową standard hotelu na wakacjach, niekorzystne zapisy w umowach kredytowych, "taka sama podstawa faktyczna i prawna [która] eliminować będzie automatycznie spośród roszczeń wynikających z takich samych stosunków prawnych roszczenia różnego rodzaju,

- liczebność grupy ( minimum 10 osób),

- ujednolicenie roszczeń pieniężnych w ramach grupy lub w ramach podgrupy,

- zdolność przedmiotowa roszczeń do rozpoznania w postępowaniu grupowym.

Sprawy rozpoznawane w postępowaniu grupowym w Polsce:

W obecnym kształcie ustawy możliwa jest na jej  gruncie ochrona zbiorowych interesów w następującym zakresie:

  1. Sprawy  o roszczenia konsumentów na podstawie przepisów wprowadzających szczególną ochronę konsumentów w relacjach z przedsiębiorcami tj. w szczególności:

a)      sprawy o roszczenia konsumentów przysługujące na podstawie art. 384-385 k.c., związane ze stosowaniem przez przedsiębiorców wzorców oraz niedozwolonych postanowień umownych,

b)      sprawy o roszczenia konsumentów na podstawie ustawy o kredycie konsumenckim,

c)      sprawy o roszczenia klientów na podstawie ustawy o usługach turystycznych, określone w art. 11-19 tej ustawy,

d)     sprawy o roszczenia konsumentów na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym , określone w art. 12 tej ustawy,

e)      sprawy o roszczenia konsumentów na podstawie ustawy o prawach konsumenta – od dnia jej wejścia w życie tj. od 25 grudnia 2014 roku.

  1. Sprawy o roszczenia z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny – w zakresie określonym w tytule VI księgi III k.k., oraz inne, jeśli będą to roszczenia o ochronę konsumentów lub roszczenia z tytułu czynów niedozwolonych- w tym zakresie szczególnie istotne są sprawy dotyczące szkody wywołanej kuracją medyczną , zażywaniem leku, paleniem tytoniu,
  2. Roszczenia z tytułu czynów niedozwolonych z wyłączeniem roszczeń o ochronę dóbr osobistych, w szczególności:

a)      roszczenia z tytułu odpowiedzialności za własny czyn niedozwolony na podstawie art. 415 i 416 k.c.

b)      roszczenia z tytułu odpowiedzialności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej, za wydanie lub zaniechanie wydania aktu normatywnego oraz za wydanie lub zaniechanie wydania orzeczenia lub decyzji,

c)      roszczenia z tytułu odpowiedzialności za czyny cudze na podstawie art. 427, 429, 430 oraz częściowo art. 433 i 434 k.c., za szkody wyrządzone przez zwierzęta- art. 431 k.c., lub rzeczy (częściowo art. 432 i 434 k.k.)

d)     roszczenia z tytułu odpowiedzialności z tytułu działania sił przyrody- art. 435 i 436 § 1 k.c.

e)      roszczenia z tytułu odpowiedzialności za naruszenie praw wyłącznych chronionych na podstawie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy Prawo własności przemysłowej.

f)       Roszczenia z tytułu odpowiedzialności za szkody spowodowane oddziaływaniem na środowisko ( art. 322 -328 ustawy Prawo ochrony środowiska).

g)      Roszczenia z tytułu odpowiedzialności za czyn nieuczciwej konkurencji – art. 18 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji,

h)      Roszczenia z tytułu odpowiedzialności za naruszenie zakazu praktyk naruszających konkurencję oraz  zakazu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Na podstawie art. 6 i 9 oraz art. 24. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

Zgodnie z powyższym poza zakresem zastosowania ustawy znajdują się:

  1. Roszczenia związane z ochroną dóbr osobistych, w szczególności roszczenia o zaniechanie naruszenia dobra osobistego oraz usunięcie skutków naruszenia, ( np. art. 24 § 1 k.c.), roszczenia o zapłatę określonej sumy na cel społeczny- art. 24§1).
  2. Roszczenia z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania między przedsiębiorcami, (odpowiedzialność kontraktowa), ale dopuszczalne będą roszczenia oparte na podstawie deliktowej.
  3. Roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia między przedsiębiorcami, chyba że zachodzi zbieg roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia z roszczeniami z tytułu czynu niedozwolonego i wybrana zostanie ostatnia podstawa roszczeń ( art. 414 k.c.)
  4. Roszczenia ze stosunku pracy, chyba że podstawą ich dochodzenia będą przepisy dotyczące odpowiedzialności deliktowej.
  5. Roszczenia z zakresu ochrony własności ( roszczenia windykacyjne, negatoryjne, uzupełniające) chyba że podstawą ich dochodzenia będą przepisy dotyczące odpowiedzialności deliktowej lub sprawa będzie dotyczyła konsumentów.
  6. Roszczenia niepieniężne o charakterze niemajątkowym, z zakresu prawa osobowego, rodzinnego, opiekuńczego i kurateli.

1. Legitymacja materialna :

Legitymacja bierna:

Oskarżonym w takiej sprawie może być osoba prywatna, jak również jakaś firma, przedsiębiorstwo bądź nawet urząd czy też instytucja państwowa.

Legitymacja czynna:

Musi być to minimum dziesięć osób. Prawodawca nie określił jednak liczby maksymalnej, dzięki temu taki pozew może złożyć nawet kilkadziesiąt czy kilkaset osób jednocześnie. Trzeba jednak pamiętać, że nawet przy tak dużej liczbie osób wszyscy muszą się zgodzić na jednakowe żądania pieniężne, gdyż sąd w wyroku orzekającym w razie przyznania odszkodowania poda jedną kwotę, która musi być równo podzielona pomiędzy wszystkich poszkodowanych.

2. Etapy postępowania:

Etap 1:.  Pierwszym etapem jest zbadanie przez sąd podstaw złożenia takiego wniosku. Po wstępnym zapoznaniu się z aktami danej sprawy sąd decyduje, czy wniosek jest uzasadniony i czy będzie w ogóle rozpatrywany. Gdy sąd uzna, że jest to możliwe, wtedy rozpoczyna się etap drugi, .

Etap 2:. Ustalenie kręgu uczestników- w tym celu zostaje zamieszczone ogłoszenie w prasie. Musi zawierać podstawowe informację na temat tego gdzie odbywa się rozprawa, kto jest stroną pozwaną i z jakiego powodu, a także wiadomość o tym, że jest możliwość dołączenia się do grupy poszkodowanych. W bardzo wielu przypadkach jest tak, że właśnie po tym drugim etapie pojawiają się kolejne osoby poszkodowane, które również chcą się dołączyć do postępowania.

Etap 3: Dochodzenie dowodowe, które Sąd prowadzi wspólnie, dla wszystkich poszkodowanych równocześnie.

Etap 4: Wydanie wyroku oraz potrącenie kosztów rozprawy.

3. Opłata sądowa: 2 % wartości przedmiotu sporu, nie więcej niż 100 000,00 PLN.

4. Właściwość: Sąd Okręgowy w składzie 3 sędziów.

5. Model Opt In: Wszczęcie postępowania grupowego nie wyłącza możliwości dochodzenia swych roszczeń przez osoby, które nie przystąpiły do grupy lub z niej wystąpiły.

6. Legitymacja procesowa: Reprezentant grupy, którym może być zarówno członek grupy jak i powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów w zakresie posiadanych uprawnień.

7. Przymus adwokacko-radcowski.

8. Kaucja na zabezpieczenie kosztów postępowania: maksymalnie 20 % wartości przedmiotu sporu. Zabezpieczenie zwrotu kosztów procesu, w sytuacji gdy powód proces przegrywa ( charakter fakultatywny).

9. Umowa miedzy pełnomocnikiem strony powodowej a powodem: Dopuszczalność uzależnienia wynagrodzenia pełnomocnika wyłącznie od wyniku procesu. Maksymalnie jest to 20 % wartości przedmiotu sporu.

10. Postępowanie grupowe w Polsce: Pozwy zbiorowe dopiero zaczynają wkraczać do naszego życia. Do tej pory jednak wielu ludzi jeszcze nie wie o tej możliwości. Niejednokrotnie przeciw jednej nieuczciwej firmie toczy się kilkanaście rozpraw - od każdego poszkodowanego z osobna. Z pewnością znacznie większe szanse miałyby te osoby, gdyby wystąpiły ze wspólnym pozwem. Z pewnością bardzo ważnym czynnikiem w pozwach zbiorowych, który dodatkowo zwiększa szanse na wygraną odgrywają media.

11. Ramy statystyczne i praktyczne:

W okresie od 2010 roku do pierwszego półrocza 2014 roku do sądów okręgowych wniesiono łącznie 144 pozwy grupowe, w tym 138 do wydziałów cywilnych a 6 do wydziałów gospodarczych.

Pozwy zbiorowe w sprawach cywilnych w w sądach okręgowych w pierwszej instancji w latach 2010-I półrocze 2014.

Lata

Wpłynęło

Załatwiono

Pozostało

Razem

W tym:

odrzucono

oddalono

zwrócono

2010

21

.

.

.

.

.

2011

37

21

4

-

11

20

2012

35

20

6

1

10

33

2013

22

26

5

6

5

29

I półrocze 2014

23

8

5

1

2

44

Pozwy zbiorowe w sprawach gospodarczych w sądach okręgowych w pierwszej instancji w katach 2010- I półrocze 2014.

Lata

Wpłynęło

Załatwiono

Pozostało

Razem

W tym:

odrzucono

oddalono

zwrócono

2010

-

.

.

.

.

.

2011

1

.

.

.

.

.

2012

4

1

1

-

-

4

2013

-

2

1

-

-

2

I półrocze 2014

1

-

-

-

-

3

 

- sprawa mBanku (dawne BRE Bank)

W największej jak dotychczas sprawie grupowej w Polsce, przed Sądem Okręgowym w Łodzi (sygn. akt II C 1693/10) oraz przed Sądem Apelacyjnym w Łodzi  ( I ACa 1209/13) grupa konsumentów wystąpiła przeciwko bankowi.  Grupa stanowiła ostatecznie 1247 osób. Sprawa dotyczyła klientów- konsumentów, którzy w latach 2004-2007 zawarły z bankiem umowę o kredyt hipoteczny Kwota waloryzowana była we franku szwajcarskim a umowy zawierały unormowania uprawniające Bank do jednostronnej zmiany oprocentowania. Bank korzystał z tego uprawnienia i podnosił oprocentowanie podczas niekorzystnych dla kredytobiorców zmian parametrów ekonomicznych, natomiast w sytuacji korzystnej dla kredytobiorców uchylał się od obniżenia oprocentowania w wystarczającym stopniu. W niniejszym orzeczeniu Sąd Apelacyjny wskazał, że od dopuszczalności roszczenia należy odróżnić jego zasadność i w jego ocenie brak jest normy prawnej   nakazującej Sądowi Orzekającemu ujednolicić kwotę, do której uwzględnia powództwo , jeśli materiał dowodowy wskazuję, że kwoty te są różne w odniesieniu do poszczególnych przedstawicieli grupy. Postępowanie w niniejszej sprawie trwało ponad 40 miesięcy w tym ponad  30 w Sądzie Pierwszej Instancji.

Inne sprawy dotyczące dochodzenia roszczeń w postępowaniu grupowym:

a)      żądanie ustalenia odpowiedzialności Państwa w sprawie tzw. Afery Amber Gold- Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 5 czerwca 2014 roku odrzucił pozew i uznał, że pozew grupowy w tej sprawie jest niedopuszczalny z uwagi na brak przesłanki formalnej, jaką jest tożsamość roszczenia. Sąd  stwierdził, iż sprawa nie podlega rozpoznaniu w formie pozwu zbiorowego, ponieważ poszkodowani zawarli różne umowy, w różnym okresie i różne były też kwoty, których się domagają.

b)      dniu 7 września 2015 r. Sąd Okręgowy w Warszawie odrzucił pozew grupy 167 byłych klientów Amber Gold sp. z o.o. przeciwko Skarbowi Państwa – Prokuraturze Generalnej, Prokuraturze Okręgowej w Gdańsku i Prokuraturze Rejonowej Gdańsk-Wrzeszcz. Grupa domaga się zapłaty odszkodowania tytułem naprawienia szkody powstałej w majątku członków grupy, wskutek bezprawnego zaniechania przez właściwe jednostki prokuratury postawienia w okresie od dnia 22 stycznia 2010 r. do dnia 17 sierpnia 2012 r. zarzutów członkom zarządu spółki pod firmą Amber Gold Sp. z o.o.

c)      żądanie ustalenia odpowiedzialności Skarbu Państwa za  skutki katastrofy hali Międzynarodowych Targów Katowickich podczas wystawy gołębi pocztowych w 2006 r. Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 3 września 2013 r. odrzucił pozew i uznał, że pozew grupowy w tej sprawie jest niedopuszczalny z uwagi na niespełnienie przesłanki formalnej jaką jest tożsamość faktyczna roszczenia. W niniejszej sprawie pozew został również odrzucony przez Sąd Apelacyjny w Warszawie. SN uznał jednak , że możliwe jest w sprawie ustalenie okoliczności wspólnych dla wszystkich powodów, czyli na przykład odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa za śmierć osób w wyniku katastrofy budowlanej. Bliscy ofiar nie domagają się w swym pozwie konkretnych kwot odszkodowań, ale chcą uznania, że za tragedię odpowiada Skarb Państwa, co ma ułatwić późniejsze dochodzenie roszczeń. - Wszyscy powodowie występują o to samo, bo występują z roszczeniem o ustalenie. (...) To są roszczenia z tytułu czynu niedozwolonego oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej. W tym rozumieniu skarga kasacyjna ma rację - mówiła sędzia Gromska-Szuster.

d)     sprawa „Frankowiczów” przeciwko Getin Noble Bank. Pełnomocnicy banku Zwracali uwagę na fakt, iż pozew nie spełnia kryteriów prawnych. Prawo wymaga bowiem, by składający pozew grupowo mieli jednakową sytuację prawną. Tymczasem wśród pozywających byli zarówno konsumenci, którzy wzięli kredyt hipoteczny na zakup nieruchomości, jak i osoby prowadzące działalność gospodarczą, które wzięły kredyty na cele związane z tą działalnością. Sąd uznał argumenty pełnomocników banku za zasadne i odrzucił pozew. Postanowieniem z dnia 7 września 2015 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie odrzucające pozew grupowy klientów Getin Banku W konsekwencji, Sąd pierwszej instancji ponownie zbada dopuszczalność rozpoznania tej sprawy w postępowaniu grupowym. Klienci Getin Banku domagają się stwierdzenia przez Sąd nieistnienia stosunków prawnych wynikających z umów kredytu udzielonego w złotych – indeksowanego do waluty obcej – nie zawierających określenia kwoty kredytu, do której zwrotu zobowiązany jest kredytobiorca. Na mocy zawieranych umów bank uprawniony był do jednostronnego określania kursu służącego do przeliczenia wysokości rat z franków na złote (tzw. spread), który – zdaniem strony powodowej – był znacznie zawyżany.

e)      21 września 2015 roku, Sąd Apelacyjny rozpozna zażalenie na wyrok Sądu Okręgowego w sprawie odrzucenia pozwu zbiorowego kredytobiorców dot. klauzul niedozwolonych przeciwko Bankowi Millennium SA

f)       4 marca 2015 roku Sąd Okręgowy w Warszawie orzekł, że pozew zbiorowy przeciwko Skarbowi Państwa, ZUS i towarzystwom emerytalnym za przeniesienie pieniędzy z OFE do ZUS-u spełnia względy formalne i możliwe jest złożenie pozwu w tej formie.

g)      sprawa retrobut.pl – klienci tego sklepu internetowego nie dostawali zamówionego towaru albo dostawali bezpłatne próbki. Oszukanych jest na pewno kilkadziesiąt tysięcy osób a liczba ta ciągle rośnie. Poszkodowani zamierzają złożyć pozew zbiorowy przeciwko spółce.

h)      pozew Wolter Kluwer Polska przeciwko właścicielowi serwisu Chomikuj.pl o ochronę praw autorskich i pokrewnych w postępowaniu grupowym, do którego przystąpiło łącznie 15 wydawców. Zarzucają oni serwisowi bezprawne rozpowszechnianie przez użytkowników systemu plików i utworów udostępnianych w serwisie Chomikuj.pl.
W pierwszej instancji strona pozwana złożyła zażalenie, w którym kwestionowała dopuszczalność rozpatrzenia sprawy jako pozwu zbiorowego. Argumentowali to tym, że wydawcy przystępujący na kolejnych etapach postępowania do skarżącej grupy, w swoich oświadczeniach powinni wskazywać swoje żądania, przedstawiać dowody i okoliczności pozwu.
Rozpatrujący zażalenie Sąd Apelacyjny w Warszawie przyznał rację pozwanym i odrzucił pozew wydawców. Ci zdecydowali się na złożenie skargi kasacyjnej do SN, który w 18 września 2015 roku wydał wyrok uchylający decyzję SA, zarzucając jej zbytni formalizm.

i)         W uchwale z dnia16 września 2015 roku  o sygn. akt III CZP 51/15 Sąd Najwyższy orzekł o możliwości badania zarzutu przedawnienia w postępowaniu grupowym jednak jego ustalenie występuje jedynie w przypadku, gdy zarzut ten dotyczy wszystkich członków grupy i oparty jest na okolicznościach odnoszących się do nich wszystkich. Przedmiotem niniejszej sprawy grupowej jest brak dostosowania z dniem 1 maja 2004 r. przepisów dotyczących wysokości opłat za kartę pojazdu do prawa wspólnotowego. Doprowadziło to do pobierania przez powiaty zbyt wysokich opłat, których zwrotu domagają się od nich obecnie kierowcy. Pozew został oddalony w pierwszej instancji i sprawa jest obecnie rozpatrywana w drugiej instancji.

j)       Przed Sądem Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim pozostaje w toku postępowanie grupowe wszczęte przez grupę 25 absolwentów prywatnej uczelni. Pozwem z dnia 17 lipca 2014 r. absolwenci domagają się zwrotu od uczelni po 600,00 zł, które musieli zapłacić w 2013 r. za obronę pracy dyplomowej. Strona powodowa powołuje się przy tym na fakt, że od 1 stycznia 2012 r. obowiązuje katalog opłat zakazanych wprowadzony nowelizacją ustawy z 18 marca 2011 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2011 r. nr 84, poz. 455 ze zm.), w świetle którego opłatę taką uznać należy za bezprawną. Postępowanie pozytywnie przeszło etap certyfikacji. 20 listopada 2014 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim postanowił rozpoznać sprawę w postępowaniu grupowym, zaś 24 kwietnia 2015 r. Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie strony pozwanej na to postanowienie. Obecnie postępowanie znajduje się w II fazie i wciąż jeszcze możliwe jest przystępowanie do grupy.

k)      Na początku czerwca 2015 r. w Sądzie Okręgowym w Warszawie złożony został pozew grupowy przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń na Życie Open Life S.A. To kolejna sprawa odnosząca się do klauzul abuzywnych w umowach ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Grupę liczącą na dzień złożenia pozwu 144 osoby reprezentuje Powiatowy Rzecznik Konsumentów w Kołobrzegu. Wcześniej złożone zostały pozwy grupowe m. in. przeciwko towarzystwom ubezpieczeń na życie AEGON, AXA, SKANDIA oraz GENERALI.

l)        29 kwietnia 2015 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy zasądził od Getin Noble Bank S.A. („Getin Bank”) odszkodowanie na rzecz klientów z województwa Kujawsko-Pomorskiego, którzy powierzyli swoje oszczędności firmie Duo Express w przekonaniu, że zawierają umowę z Getin Bank. Oszukani klienci (grupa ponad 130 osób) zdecydowali się wytoczyć powództwo grupowe przeciwko Getin Bank. Otwierając lokaty pozostawali bowiem w przekonaniu, że zawierają umowę ze znanym bankiem. Firma Duo Express była franczyzobiorcą Getin Bank, a placówki, w których zawierane były umowy wyglądały jak filie banku.Sąd zasądził na rzecz klientów odszkodowanie w kwocie ponad 5,5 mln złotych, to jest prawie całość dochodzonych roszczeń. W ustnych motywach wyroku sąd wskazał, że Getin Bank popełnił liczne błędy organizacyjne i miał jedynie iluzoryczną kontrolę nad podmiotem, z którym współpracował. Działanie banku uzasadniało przekonanie klientów co do wiarygodności podmiotu, z którym zawierali umowy.

13. Uważam, że zakres przedmiotowy ustawy jest zakreślony zbyt wąsko i powinien zostać rozszerzony przynajmniej o roszczenia z zakresu ochrony dóbr osobistych, roszczenia pracownicze czy też roszczenia dotyczące odpowiedzialności kontraktowej między przedsiębiorcami. Gdyby zakres przedmiotowy został zakreślony szerzej naturalnym filtrem stałaby się tożsamość podstawy faktycznej powództwa czy też jednorodzajowość roszczeń lub ich ujednolicenie, w związku z czym nie ma uzasadnienia dla wprowadzenia dodatkowych przedmiotowych ograniczeń tej ustawy.

Po drugie, postępowanie grupowe trwa zbyt długo (zwłaszcza jego część formalna w ramach fazy rozpoznawczej), co jest jednym z głównych mankamentów tej regulacji.

Dotychczasowa praktyka pokazała, że obawy środowiska przedsiębiorców dotyczące nadużywania instytucji pozwów grupowych okazały się na wyrost.   

Należy również zauważyć, że Polski ustawodawca wprowadzając do systemu prawa instytucję pozwu zbiorowego umożliwił dochodzenie odszkodowania przez podmioty poszkodowane na skutek złamana reguł konkurencji. Wszczęcie postępowania grupowego przeciwko naruszycielowi nie wymaga wyczerpania trybu postępowania przed organem ochrony konkurencji.

 Do góry