Układ częściowy

Jedną z nowości jakie pojawią się w polskim systemie prawnym od 1 stycznia 2016 roku, wraz z wejściem w życie ustawy Prawo Restrukturyzacyjne (dalej także jako ustawa), będzie instytucja układu częściowego. Wprowadzenie przez ustawodawcę tej instytucji jest niewątpliwie wynikiem obserwacji praktyki obrotu gospodarczego oraz problemów jakie pojawiały się na etapie zawierania układu w postępowaniu upadłościowym.  

Dotychczas bowiem zawarcie układu w postępowaniu układowym miało charakter zero – jedynkowy. Jeżeli zadłużony przedsiębiorca nie był w stanie porozumieć się ze wszystkimi wierzycielami, to nie mógł zawrzeć układu, co w praktyce oznaczało jego likwidację. Dla skutecznej restrukturyzacji przedsiębiorcy nie zawsze jednak konieczne jest zawarcie układu ze wszystkimi wierzycielami. Często wystarczy bowiem porozumieć się jedynie z tymi największymi, strategicznymi wierzycielami, co pozwoli nie tylko przywrócić płynność przedsiębiorstwa, ale w konsekwencji również zaspokoić żądania tych mniejszych wierzycieli. Właśnie temu ma służyć instytucja układu częściowego.

Warunki zawarcia układu częściowego

Jak zostało to już wspomniane, chcąc zastosować układ częściowy dłużnik będzie mógł złożyć propozycje układowe dotyczące jedynie zobowiązań niektórych wierzycieli, których restrukturyzacja będzie miała zasadniczy wpływ na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Ustawodawca wprowadził jednocześnie katalog przykładowych wierzycieli, którzy będą mogli być objęci układem częściowym. Będą to mogły być np. banki finansujący działalność dłużnika przez kredyty, wierzyciele będący stronami umów o zasadniczym znaczeniu dla funkcjonowania przedsiębiorstwa dłużnika, w szczególności najwięksi dostawcy, leasingodawcy majątku niezbędnego dla działalności dłużnika, czy wreszcie wierzyciele, którzy posiadają zabezpieczenie rzeczowe (np. hipotekę czy zastaw rejestrowy) na przedmiotach lub prawach niezbędnych do prowadzenia przez dłużnika przedsiębiorstwa.

Trzeba jednak zauważyć, że dłużnik nie będzie miał całkowitej dowolności przy ustalaniu jakich wierzycieli objąć układem częściowym, gdyż ustawodawca określił kryteria według których powinno dojść do wyodrębnienia wierzycieli nim objętych. Wyodrębnienie to będzie musiało zostać przeprowadzone według obiektywnych, jednoznacznych i ekonomicznie uzasadnionych kryteriów, które powinny dotyczyć stosunków prawnych wiążących wierzycieli z dłużnikiem i z których wynikają zobowiązania objęte propozycjami układowymi. Wprowadzenie tych kryteriów ma przeciwdziałać sytuacjom, w których układem częściowym byłby objęty zbiór zupełnie przypadkowych wierzycieli. Słusznie bowiem ustawodawca założył, że jednorodność grupy wierzycieli, wybranych w oparciu o obiektywne kryterium – np. bycie kredytodawcą – często zatem posiadających zbieżne interesy, powinno ułatwić i przyspieszyć zawarcie układu częściowego.

Pozostali dłużnicy nie pozostaną bez ochrony

Mimo, że układem częściowy będą mogli zostać objęci jedynie niektórzy, najwięksi wierzyciele dłużnika, to ustawodawca nie pozostawił bez ochrony wierzycieli nim nieobjętych. Po pierwsze, zgodnie z art. 183 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego warunkiem skuteczności propozycji układowych w tym przypadku będzie, aby nie przewidywały one dla wierzycieli objętych układem częściowym korzyści, które zmniejszą możliwość zaspokojenia wierzytelności nim nieobjętych. Naruszenie tego przepisu wierzyciel nieobjęty tym układem będzie mógł zasugerować nadzorcy układu poprzez złożenie zastrzeżeń co do zgodności z prawem propozycji układowych. Będzie on mógł również zgłosić takie zastrzeżenia co do niezgodności z prawem kryteriów wyodrębnienia wierzycieli objętych układem częściowym.

Dodatkowo, ustawodawca dał wierzycielowi nieobjętemu układem częściowym możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia układu częściowego. Przy czym, podobnie jak przy wspomnianych wyżej zastrzeżeniach, także zażalenie będzie mogło zostać oparte jedynie na niezgodności z prawem kryteriów wyodrębnienia wierzycielli (art. 180 ust. 2 ustawy) oraz na naruszeniu wspomnianego wcześniej art. 183 ust. 1 ustawy.

Nie zawsze będzie możliwe zawarcie układu częściowego

Jednym z celów uchwalenia ustawy – Prawo restrukturyzacyjne było przyspieszenie procedury oddłużenia przedsiębiorcy. Jednym z przejawów realizacji tego celu, jest ograniczenie możliwości przyjęcia układu częściowego, co do zasady jedynie do dwóch najkrótszych i najprostszych postępowań restrukturyzacyjnych – postępowania o zatwierdzenie układu oraz przyspieszonego postępowania układowego.

Ustawodawca zostawił dłużnikowi jednak pewną furtkę umożliwiającą mu skorzystanie z układu częściowego mimo toczącego się już postępowania sanacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 192 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego, w toku postępowania sanacyjnego będzie możliwe złożenie wniosku o zatwierdzenie układu częściowego lub o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego, w którym ma zostać przyjęty układ częściowy, o ile wierzyciele mający zostać objęci układem częściowym będą wierzycielami nieobjętymi układem z mocy prawa, a ponadto nie wyrażą zgody w postępowaniu sanacyjnym  na objęcie ich układem. Takie rozwiązanie da zatem możliwość stworzenia pewnej hybrydy polegającej na zawarciu układu częściowego najpierw np. z bankami, a następnie układu z pozostałymi wierzycielami.

Warto zauważyć, że zatwierdzenie układu częściowego w okolicznościach przedstawionym powyżej nie będzie wpływać na tok postępowania sanacyjnego. Ustawodawca dał jednak możliwość uzależnienia skuteczności układu częściowego od prawomocności zatwierdzenia układu przyjętego w postępowaniu sanacyjnym.

Kognicja sądu

Nieco odmiennie niż w przypadku zawarcia zwykłego układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu czy w przyspieszonym postępowaniu układowym będzie wyglądać rola sądu. W przypadku, gdy przedsiębiorca skorzysta z układu częściowego w ramach postępowania o zatwierdzenie układu, sąd będzie musiał bowiem ocenić czy dłużnik zgodnie z ustawą dokonał wyodrębnienia wierzycieli objętych układem, a w przypadku niezgodności z prawem kryteriów wyodrębnienia odmówi zatwierdzenia układu.

Natomiast jeżeli układ częściowy będzie miał zostać zawarty w przyspieszonym postępowaniu układowym, to sąd niezwłocznie po przyjęciu wniosku o otwarcie tego postępowania wyda postanowienie w przedmiocie zgodności z prawem kryteriów wyodrębnienia wierzycieli. Na to postanowienie będzie dłużnikowi przysługiwało zażalenie,  a dodatkowo w terminie na jego wniesienie możliwe będzie zaproponowanie innych kryteriów wyodrębnienia wierzycieli.

Skorzystanie przez dłużnika w terminie z uprawnienia do przedłożenia propozycji nowych kryteriów wyodrębnienia wierzycieli nie będzie bez znaczenia. W przypadku bowiem z nieskorzystania z takiej możliwości, w sytuacji gdy dojdzie już do uprawomocnienia się postanowienia stwierdzającego niezgodność z prawem kryteriów wyodrębnienia wierzycieli, sąd umorzy postępowanie. Należy również wskazać, że dłużnik tylko raz będzie mógł zmienić te kryteria, a ich kolejne zmiany będą niedopuszczalne.

Wprowadzenie instytucji układu częściowego należy ocenić pozytywnie. Praktyka obrotu gospodarczego pokazała już bowiem, że dla skutecznej restrukturyzacji dłużnika nie zawsze niezbędne jest zawarcie układu z wszystkimi wierzycielami, a kluczowe i wystarczające dla przywrócenia płynności przedsiębiorcy będzie porozumienie się jedynie z największymi i strategicznymi wierzyciela. Układ częściowy racjonalnie wykorzystywany powinien zatem przyczynić się do zwiększenia efektywności procesu restrukturyzacji, a tym do realizacji jednego głównych celów Prawa restrukturyzacyjnego jakim jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika.

 Do góry