Rada wierzycieli – próba samodzielności (uprawnienia rady i procedowanie)

Choć Prawo upadłościowe i naprawcze poddane zostaje najpoważniejszej nowelizacji od czasu wejścia w życie ustawy w październiku 2003 roku, łącznie ze zmianą samego tytułu ustawy, dotychczasowa numeracja artykułów nie ulega zmianie.

Podstawowe uprawnienia

Art. 206 Prawa wymienia najważniejsze uprawnienia rady, przy czym pamiętać należy, że pozostała część tych uprawnień rozsiana jest po całej ustawie, dlatego wymowa tej listy jest cokolwiek ograniczona.

Według nowej redakcji przepisu została wyraźnie zastrzeżona sankcja nieważności dla tych czynności, które zostaną zdziałane bez wymaganej tym właśnie przepisem zgody rady.

Zgody rady wierzycieli wymaga  1) dalsze prowadzenie przedsiębiorstwa przez syndyka, jeżeli ma trwać dłużej niż trzy miesiące od dnia ogłoszenia upadłości; 2) odstąpienie od sprzedaży przedsiębiorstwa, jako całości; 3) sprzedaż z wolnej ręki mienia wchodzącego w skład masy upadłości; 4) zaciąganie pożyczek lub kredytów oraz obciążenie majątku upadłego ograniczonymi prawami rzeczowymi; 5) uznanie, zrzeczenie się i zawarcie ugody, co do roszczeń spornych oraz poddanie sporu rozstrzygnięciu sądu polubownego.

W przypadku konieczności niezwłocznego działania limit dopuszczalnej wartości czynności prawnej – do samodzielnego wykonania przez syndyka, nadzorcę sądowego lub zarządcę wynosi jedynie 10 tys. złotych. Zezwolenie rady nie jest ponadto wymagane w przypadku zbywania ruchomości i wierzytelności o wartości nieprzekraczającej 50 tys. złotych.

Pomimo, że przepisy wyraźnie nakładają rygor nieważności na czynności zdziałane bez zgody rady art. 206 ust. 5 stanowi, że podstawą wykreślenia obciążenia majątku upadłego ograniczonym prawem rzeczowym jest prawomocne postanowienie sędziego-komisarza stwierdzające niedopuszczalność wpisu. Z punktu widzenia dogmatycznego to jest zapewne superfluum, z punktu widzenia praktycznego uproszczenie.

Uprawnienia rozsianie w ustawie

Oprócz zwartej listy uprawnień zawartej w art. 206 ust. 1 uprawnienia rady opisane są w poszczególnych miejscach Prawa upadłościowego stosownie do funkcji tych przepisów.

I tak stosownie do art. 90  wymagana jest zgoda rady na rozwiązanie umowy najmu lub podobnej umowy dotyczącej lokalu lub nieruchomości, w której prowadzonej jest przedsiębiorstwo upadłego. Zgodnie z art. 312 ust. 3 rada wierzycieli może wyrazić zgodę na zwrot pomocy publicznej w przypadku, gdy pomimo tego zwrotu istnieje szansa na wyższe zaspokojenie wierzycieli w wyniku sprzedaży przedsiębiorstwa lub w wyniku zawarcia i wykonania układu.

Rada wierzycieli może określić inny, niż przewidziany w podstawowej wersji przepisów sposób poszukiwania nabywcy składników majątkowych masy (art. 334 ust. 2), co jest uprawnieniem „nadbudowanym” ponad uprawnienie sędziego komisarza.

Ponadto w poszczególnych przypadkach istnieje odrębny obowiązek zawiadomienia członków rady (w takich przypadkach jak umorzenie postępowania, ogłoszenie planu podziału funduszów masy upadłości). Rada wierzycieli może zgłaszać propozycje układowe w przypadku upadłości przewidującej likwidację masy.

Zmiana syndyka

 

Kluczowe znaczenie dla nowej pozycji rady wierzycieli w postępowaniu upadłościowym ma uprawnienie do dokonania zmiany syndyka. Uchwała w tej sprawie wymaga głosowania w pełnym składzie pięciu członków przy większości czterech członków głosujących za, chyba, że wnioskodawcą jest dłużnik, gdyż w takim przypadku wystarcza zwykła większość. W przypadku trzyosobowej rady konieczna jest jednomyślność. Sąd – działający w składzie trzyosobowym – odmówi powołania innego syndyka o ile odwołanie byłoby niezgodne z prawem, rażąco naruszało interes wierzycieli lub zachodziło uzasadnione przypuszczenie że wskazana osoba nie będzie należycie wykonywać swoich obowiązków. Zażalenie przysługuje członkom rady oraz upadłemu.

 

Pierwsze posiedzenie i następne posiedzenia

Pierwsze posiedzenie zwołuje jak poprzednio syndyk. Rada na pierwszym posiedzeniu wybiera przewodniczącego oraz przyjmuje regulamin, w tym regulamin głosowania. Następne posiedzenia zwołuje przewodniczący, zawiadamiając członków i zastępców o terminie miejscu i przedmiocie posiedzenia.

Według poprzednio obowiązujących przepisów wszystkie posiedzenia zwoływał syndyk, który też przewodniczył każdemu posiedzeniu. Jedynie posiedzenia poświęcone kontroli działalności syndyka oraz kontroli funduszów masy odbywało się na wniosek każdego z członków rady, natomiast przewodniczył mu najstarszy wiekiem członek rady. Taka sytuacja w najbardziej naturalny sposób uzależniała radę od syndyka i przesądzała o jego przewadze nad radą. Syndyk (nadzorca sądowy, zarządca) wprawdzie prawa głosu nie miał, nie mniej faktycznie nie było realnej sankcji, by rada mogła działać samodzielnie zwłaszcza w kwestii wadliwości działania syndyka lub w innych, względnie kontrowersyjnych kwestiach.

Zdalne posiedzenia rady

Znowelizowane przepisy dotyczące procedowania przez radę wierzycieli dopuściły odbywanie posiedzeń przy użyciu środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość. Uchwały podejmowane są większością głosów jeżeli uchwała nie stanowi inaczej, w terminie dwóch tygodni od dnia złożenia wniosku do rady. Rada – podobnie jak rada nadzorcza w spółkach kapitałowych, może powierzyć kontrolowanie czynności syndyka oraz badanie stanu funduszów przez członka lub członków wskazanych w uchwale. Z kontroli działalności upadłego lub syndyka oraz badania ksiąg i dokumentów rada składa sprawozdanie sędziemu komisarzowi.

 

Uchylanie uchwał

Zasadniczej zmianie ulega procedura uchylania uchwał rady. Według dotychczasowych przepisów sędzia komisarz mógł w terminie tygodnia od dnia przedłożenia mu odpisu protokołu uchylić uchwałę rady wierzycieli, jeżeli uchwała jest sprzeczna z prawem albo narusza dobre obyczaje, przy czym na postanowienie sędziego-komisarza służyło zażalenie.

Zarówno dominacja syndyka jak i sędziego komisarza nad radą miała nie tylko wymiar praktyczny ale i symboliczny, ale też w wielu przypadkach zniechęcała do aktywnego udziału w działaniach rady ze strony jej członków lub nawet potencjalnych członków.

Obecnie system kwestionowania uchwał będzie inny. Uchwały będą zamieszczane w Centralnym Rejestrze Restrukturyzacji i Upadłości, powołanym na podstawie art. 5 ustawy Prawo Restrukturyzacyjne. Techniczne wymogi powodują, że przepis ten wejdzie w życie dopiero 1 lutego 2018 roku. Do tego czasu zamiast ogłoszeń zastosowanie znajdzie najstarszy na świecie sposób obwieszczania postanowień sądowych – a mianowicie wyłożenie w sekretariacie. A zatem w terminie tygodnia od takiej czynności uczestnicy postępowania oraz syndyk mogą wnieść zarzuty przeciwko uchwale, po upływie kolejnego tygodnia sędzia-komisarz rozpozna zarzuty.

Sędzia komisarz będzie mógł uchylić uchwałę jeżeli jest ona sprzeczna z prawem lub narusza interes wierzyciela. Zniknęła więc niejasna (jak zawsze) przesłanka naruszenia dobrych obyczajów, która sama w sobie dawała sędziemu komisarzowi niemal dyskrecjonalną władzę nad treścią postanowienia. I na takie postanowienie żalić się może do sądu tylko skarżący, upadły lub członek rady, poprzednio zaś, według obecnych przepisów, lege non distinguente żalić się mógł każdy.

Przepisy dotyczące zwrotu kosztów (do 3 proc. przeciętnego wynagrodzenia) oraz odpowiedzialności członków rady pozostały niezmienione.

Jeżeli rada nie została ustanowiona czynności zastrzeżone dla rady wierzycieli podejmuje sędzia komisarz. Czyni tak również w przypadku, gdy rada nie wykona tych czynności w terminie wyznaczonym przez sędziego-komisarza lub w terminie szczególnym, dotyczącym wyrażenia zgody na wniosek syndyka o wyrażenie zgody na określony sposób likwidacji, co ma nastąpić nie później niż w ciągu dwóch tygodni od przedstawienia wniosku syndyka w tej sprawie (art. 308 ust. 1).

Michał Tomczak

Zajmuje się zarządzaniem projektami prawniczymi, transakcjami, w tym zwłaszcza nieruchomościowymi; specjalizuje się także w prawie sportowym, w ochronie danych osobowych i w innych specjalistycznych dziedzinach prawa korporacyjnego.

Czytaj dalej...

 Do góry