Zmiany w kodeksie cywilnym – od 8 września br.

Dnia 8 września 2016 r. wchodzi życie nowelizacja kodeksu cywilnego.

Pierwszą zmianą jest dodanie art. 65(1) k.c., który rozciąga stosowanie przepisów o oświadczeniach woli, także na inne oświadczenia. Ustawa nie precyzuje jednak jakie. Z uzasadnienia do projektu ustawy wynika, że mają to być zwłaszcza oświadczenia wiedzy lub uczuć.

Dotychczas tylko pewne oświadczenia wiedzy wywoływały skutki prawne, teraz ma to dotyczyć wszystkich. Między innymi uznaje się, że oświadczenia wiedzy składane przez spółkę w trakcie postępowania w sprawach zamówień publicznych należy traktować jak oświadczenia woli. Jest to uzasadnione formalizmem tego postępowania i istotnymi konsekwencjami składanych w nim oświadczeń. Jednym ze skutków takiej praktyki jest obowiązek składania oświadczeń wiedzy przez spółkę zgodnie z zasadami jej reprezentacji.

Konsekwencje i różnice między oświadczeniami woli a wiedzy można przedstawić na przykładzie uznania właściwego i niewłaściwego.

Za oświadczenie wiedzy uważa się uznanie niewłaściwe, czyli każdy przejaw posiadania przez dłużnika wiedzy o istnieniu długu, może to być m. in. prośba o rozłożenie go na raty. Takie oświadczenie wywiera skutki prawne niezależnie od tego czy podmiot, który jest składa ma wolę ich wywołania.

Uznanie właściwe wymaga natomiast złożenia oświadczenia woli. Tak więc jest to zachowanie dłużnika, które wskazuje na posiadanie przez niego woli wywarcia określonych skutków prawnych – w tym przypadku będzie to wola spełnienia zobowiązania.

Odmiennie od oświadczeń woli, oświadczenia wiedzy nie podlegają badaniu pod kątem ich ważności lub nieważności, a jedynie co do istnienia wskazanego nimi faktu.

W związku z nowelizacją kodeksu cywilnego osoby prawne, dokonujące uznania niewłaściwego, będą musiały to zrobić zgodnie z zasadami reprezentacji. Najprawdopodobniej zatrze to w praktyce różnicę między uznaniem właściwym a niewłaściwym. W tym przypadku nowelizację należy uznać za nie do końca słuszną, biorąc pod uwagę interes wierzyciela.

Przykładem oświadczenia uczuć jest przebaczenie niewdzięcznemu obdarowanemu przez darczyńcę. Ma to miejsce w sytuacji, gdy obdarowany zachował się w sposób rażąco niewdzięczny, wobec czego powstała przesłanka do odwołania darowizny.

Uznaje się, że takie przebaczenie może zostać dokonane nawet w sposób dorozumiany, czyli na przykład przez uczynienie gestu. Po nowelizacji przepisy o wadach oświadczeń woli znajdą zastosowanie również do przebaczenia. Do tej pory jedynym sposobem uznania go za nieważne było udowodnienie braku dostatecznego rozeznania lub sytuacji, że to obdarowany umyślnie spowodował śmierć lub rozstrój zdrowia darczyńcy, którego skutkiem była jego śmierć.

Co więcej, w związku z możliwością zastąpienia oświadczenia woli orzeczeniem sądu na mocy art. 64 k.c., po nowelizacji wyroki sądowe będę mogły zastępować również oświadczenia wiedzy lub uczuć. Taka konstrukcja może powodować pewne wątpliwości z uwagi na szczególną specyfikę tych innych oświadczeń. Trudne może być prawidłowe uznanie, że dany podmiot lub osoba posiadał wskazaną wiedzę lub tym bardziej, odczuwał określone emocje.

Ocena konsekwencji, jakie nowelizacja kodeksu cywilnego może wywrzeć w tym zakresie nie jest łatwa, a wiele będzie zależało od orzecznictwa sądów. Pewne jednak jest, że wprowadzi to spore zamieszanie.

Michał Tomczak

Zajmuje się zarządzaniem projektami prawniczymi, transakcjami, w tym zwłaszcza nieruchomościowymi; specjalizuje się także w prawie sportowym, w ochronie danych osobowych i w innych specjalistycznych dziedzinach prawa korporacyjnego.

Czytaj dalej...

 Do góry